Większość rozmów o sztukaterii ściennej kończy się na trzech modelach, które sprzedają się najlepiej. Tymczasem to w profilach spoza tej trójki najczęściej siedzi rozwiązanie konkretnego problemu: rama, która ma być ledwo widoczna, pas dzielący wysoką ścianę na dwie strefy albo listwa, która musi obejść łuk. Wszystkie modele opisane niżej znajdziesz w kategorii Orac Decor listwy ścienne.

Porównujemy tu dwa profile z przeciwnych końców skali: wąski PX116 oraz szeroki i mocno wysunięty P4020. Obok nich pokazujemy, czym są wersje FLEX, kiedy dopłata do listwy giętej ma sens, jak policzyć metraż ram, żeby nie zabrakło materiału na ostatni bok, i jak dołożyć do kompozycji dekor narożny. Wszystkie wymiary, materiały i zalecane kleje pochodzą z kart produktów.

Najkrótsza odpowiedź: który profil na ramy, który na podział ściany

Jeżeli masz wybrać w dwie minuty, kieruj się szerokością profilu i jego rolą na ścianie.

• PX116 (3,1 cm wysokości, 1,0 cm wysunięcia). Wybierz go na gęstą siatkę ram, na ramy w małym pokoju i na delikatny rysunek ściany za łóżkiem. Wysunięcie 1 cm oznacza cień subtelny, nie dramatyczny.
• P4020 (5,0 cm wysokości, 2,9 cm wysunięcia). Prawie trzykrotnie bardziej wysunięty od ściany. Wybierz go, gdy listwa ma być samodzielnym elementem: pasem dzielącym wysoką ścianę albo obramowaniem jednej dużej płaszczyzny.
• PX201 (2,5 na 0,9 cm) jest jeszcze węższy i płytszy niż PX116, do rysunku prawie graficznego.
• PX175 (5,0 na 1,7 cm) ma wysokość P4020 przy wysunięciu mniejszym o ponad centymetr, czyli szeroki, ale spokojny pas.
• Wersje FLEX kupujesz wyłącznie tam, gdzie linia jest krzywa: łuk, zaokrąglony narożnik, kolumna, owalna wnęka. Na prostym odcinku dopłata nic nie daje.

Trzy najpopularniejsze profile z tej kategorii, PX103, PX120 i P8030, opisujemy osobno w poradniku listwy ścienne Orac Decor PX103, PX120 i P8030.

PX116: najwęższy profil w tym zestawieniu

Karta PX116 podaje trzy liczby, które rozstrzygają wszystko: wysokość 3,1 cm, szerokość 1,0 cm, długość 200 cm. Materiał to duropolimer, kolekcja Luxxus, powłoka fabryczna to podkład. Karta deklaruje odporność na wilgoć i uderzenia.

Ten jeden centymetr wysunięcia zmienia charakter kompozycji. Taka głębokość rzuca cień wąski i miękki, więc rama czyta się jako rysunek na ścianie, a nie jako element architektoniczny. To zaleta przy kilku ramach obok siebie: gęsty podział z szerokim profilem robi się ciężki, a z wąskim zostaje lekki nawet przy pięciu polach w rzędzie.

Druga zaleta jest pragmatyczna. PX116 to najtańszy profil w zestawieniu, a metraż w ramach rośnie szybciej, niż się wydaje: cztery ramy 60 na 120 cm to 14,4 metra bieżącego, czyli osiem sztuk po dwa metry. Przy takim wolumenie cena za metr przekłada się wprost na budżet ściany.

Ograniczenie jest jedno: profil o wysokości 3,1 cm nie udźwignie roli pasa dzielącego ścianę na dwie strefy kolorystyczne. Jeżeli poniżej linii planujesz ciemniejszą farbę, potrzebujesz czegoś, co fizycznie zamknie tę granicę i rzuci cień.

P4020: szerszy, rzeźbiony i z innego materiału

P4020 to drugi biegun. Karta podaje wysokość 5,0 cm, szerokość 2,9 cm, długość 200 cm, kolekcja Luxxus, powłoka podkładowa. Materiał jest inny niż w PX116: poliuretan, nie duropolimer.

Wysunięcie 2,9 cm to prawie trzy razy więcej niż w PX116 i widać to natychmiast. Cień zmienia się w ciągu dnia razem ze światłem, czyli listwa nie jest już rysunkiem, tylko bryłą. Do dużej ramy nad kominkiem albo do pasa biegnącego przez cały salon to zaleta. Do siatki sześciu małych ram to nadmiar, który zamieni elegancki podział w gąszcz.

Warto zwrócić uwagę na klej. Karta P4020 podaje jako zalecany FDP500 Orac Decor i na tym kończy zapis, podczas gdy karty profili duropolimerowych z tego zestawienia podają FDP500 oraz osobno FX400 na łączenia. Karta P4020 zawiera też informację, która jest sednem tego poradnika: model występuje także w wersji FLEX. Producent buduje w ten sposób pary o identycznym rysunku, więc profil prosty i gięty można łączyć na jednej ścianie bez przeskoku wzoru.

Kiedy wąski profil wygląda lepiej niż szeroki

Odpowiedź nie brzmi „to kwestia gustu". Sprowadza się do czterech sytuacji, w których wąski profil po prostu wygrywa.

• Kiedy ram jest dużo. Sześć ram z profilem 5 cm to około trzydziestu metrów bieżących zdobienia na jednej płaszczyźnie, czyli nie detal, tylko dominanta. Ten sam układ z profilem 3,1 cm zostaje kompozycją.
• Kiedy pokój jest mały. Wysunięcie profilu jest stałe, a ściana się skraca. Przy ścianie trzymetrowej profil o głębokości 2,9 cm zjada proporcje.
• Kiedy w pokoju jest już inna sztukateria. Gzyms przy suficie i wysoka listwa przypodłogowa to dwa mocne poziome akcenty; trzeci tej samej wagi sprawia, że wnętrze robi się przegadane.
• Kiedy ściana ma być tłem. Za telewizorem, za łóżkiem albo za dużym obrazem chcesz faktury, a nie konkurencji. Cień o głębokości centymetra daje ścianie życie, ale nie odciąga wzroku.

Szeroki profil wygrywa odwrotnie: gdy pole jest jedno i duże albo gdy ściana wymaga poziomego podziału. Jak rozłożyć same pola i odstępy, pokazujemy we wpisie sztukateria ścienna w ramki, wymiary i odstępy.

Jak dobrać szerokość listwy do wielkości ramy

Reguła, którą sprawdzisz na kartce przed zamówieniem: wysokość profilu powinna mieścić się między jedną trzydziestą a jedną dwudziestą krótszego boku ramy. Przy takich proporcjach rama wygląda na zaprojektowaną, a nie na przypadkowo obrysowaną. W liczbach z kart wygląda to tak.

• Krótszy bok 50 cm: profil od 1,7 do 2,5 cm, czyli PX201 o wysokości 2,5 cm.
• Krótszy bok 70 cm: profil od 2,3 do 3,5 cm, czyli dokładnie miejsce dla PX116.
• Krótszy bok 90 cm: profil od 3 do 4,5 cm, czyli PX116 przy dolnej granicy i PX120 o wysokości 4 cm przy górnej.
• Krótszy bok 120 cm i więcej: profil od 4 do 6 cm, czyli P4020 i PX175, oba o wysokości 5 cm.

Druga zależność dotyczy wysunięcia: im dalej stoisz od ściany, tym mniej widać płytki relief. W wąskim korytarzu wysunięcie 0,9 cm w PX201 jest w pełni czytelne, ale w salonie oglądanym z pięciu metrów ten sam profil może zniknąć. Przy dużym dystansie wybierz profil głębszy, nawet jeśli reguła proporcji dopuszcza węższy.

Jak wysokość ściany zmienia dobór profilu

Przy 250 do 270 cm ściana zwykle nie potrzebuje poziomego podziału: ramy pracują same, a pas w połowie wysokości optycznie obniża pomieszczenie. Trzymaj się wąskich profili i jednego rytmu ram: PX116 albo PX201.

Przy 280 do 300 cm pojawia się przestrzeń na podział. Klasyczna proporcja to linia na wysokości jednej trzeciej od podłogi, czyli 95 do 100 cm, i ramy nad nią. Profil musi mieć wtedy masę: 5 cm wysokości i wyraźne wysunięcie, czyli P4020 albo PX175.

Powyżej 300 cm, na przykład w kamienicy, sensowne bywa łączenie dwóch profili: szerszego jako linii podziału i węższego w ramach powyżej. Pilnuj proporcji, bo przy wysokim wnętrzu ramy rosną, a za nimi musi urosnąć profil: rama 80 na 200 cm obrysowana profilem 2,5 cm wygląda na niedokończoną. Gzyms przy suficie, jeśli go planujesz, powinien być wyraźnie wyższy niż profil w ramach.

PX201, PX175 i S425: trzy kroki obok tej pary

PX201 ma według karty wysokość 2,5 cm i szerokość 0,9 cm, duropolimer, Luxxus, 200 cm. To najsubtelniejszy profil w zestawieniu, najlepszy na gęste siatki ram i małe pola. Karta odnotowuje wersję FLEX, więc w tej samej siatce można poprowadzić fragment po łuku.

PX175 to wysokość 5 cm przy szerokości 1,7 cm, duropolimer, Luxxus, 200 cm. Ma tę samą wysokość co P4020, ale wysunięcie mniejsze o 1,2 cm, czyli kompromis, którego szuka wiele osób: szeroki pas bez ciężkiej bryły. Opis producenta zwraca uwagę, że tak szeroki profil zakrywa drobne niedoskonałości podłoża.

S425 to przypadek szczególny. Karta określa go jako profil o wysokości 15 cm i szerokości 1 cm, z poliuretanu, kolekcja Art Déco, i wprost dopuszcza dwa zastosowania: jako listwę przypodłogową albo ścienną. Piętnaście centymetrów wysokości przy centymetrze wysunięcia daje bardzo szeroki pas, który prawie nie odstaje od ściany. Sprawdza się jako dolny pas boazerii albo płaska linia podziału tam, gdzie bryła gzymsu byłaby nie na miejscu.

Tabela: profile ścienne Orac w liczbach

Parametry według kart produktów. Wysokość to wymiar widoczny na ścianie, wysunięcie to odległość od jej powierzchni.

Z tabeli widać dwie rzeczy. Wysokość i wysunięcie nie idą w parze: PX116 jest wyższy od PX103, ale mniej wysunięty, a S425 przy piętnastu centymetrach wysokości wystaje tyle co PX116. Wszystkie profile mają za to tę samą długość handlową 200 cm, co upraszcza liczenie zamówienia i pozwala mieszać modele w jednym projekcie.

Jak policzyć metraż ram z zapasem na cięcie pod kątem

Najczęstszy błąd polega na liczeniu metrów zamiast sztuk. Metry się zgadzają, a materiału brakuje, bo z dwumetrowej listwy nie wykroisz dwóch odcinków po 120 cm.

Krok 1. Wypisz wszystkie boki, sztuka po sztuce. Rama 60 na 120 cm to nie 3,6 metra, tylko cztery odcinki. Przy czterech takich ramach masz osiem odcinków po 60 cm i osiem po 120 cm.

Krok 2. Licz wymiar po zewnętrznej krawędzi ramy. Przy cięciu pod kątem 45 stopni krawędź zewnętrzna profilu jest dłuższa od wewnętrznej o dwie wysokości profilu na bok, czyli dla PX116 o 6,2 cm. Jeżeli planujesz ramę „w świetle", dolicz tę różnicę.

Krok 3. Rozłóż odcinki na dwumetrowe sztuki. Z listwy 200 cm wykroisz jeden odcinek 120 cm, a z pozostałych 80 cm jeden odcinek 60 cm. Odcinków 120 cm masz osiem, więc potrzebujesz ośmiu sztuk, a reszty wystarczą tylko na część boków krótkich. Dopiero to daje prawdziwą liczbę sztuk.

Krok 4. Dolicz zapas na błąd cięcia. Przy prostych odcinkach około 5 procent, przy ramach 10, przy pierwszej w życiu kompozycji nawet 15. Kąt 45 stopni wybacza mniej niż cięcie proste, bo błąd jednego stopnia na czterech narożnikach kumuluje się w widoczną szczelinę. Zaokrąglaj w górę do pełnych sztuk.

Technikę samego cięcia, razem z ustawieniem skrzynki uciosowej, opisujemy we wpisie jak ciąć listwy pod kątem 45 stopni. Zasady są te same dla listew przypodłogowych i dla ram ściennych.

Wersje FLEX: co dokładnie kupujesz

Wersja FLEX to ten sam rysunek profilu, wykonany tak, żeby dał się wygiąć w płaszczyźnie ściany. Najlepiej widać to na parze, którą mamy w obu wariantach: PX103 i PX103 FLEX.

Karty obu wersji podają identyczne wymiary: 2,5 cm wysokości, 1,2 cm szerokości, 200 cm długości. Ten sam materiał, duropolimer. Ta sama kolekcja AXXENT. Ten sam zalecany klej, FDP500 oraz FX400 na łączenia. Różni je jedno pole: w karcie PX103 właściwości to „odporne na wilgoć i uderzenia", w karcie PX103 FLEX po prostu „GIĘTA", czyli wersja gięta nie deklaruje osobno odporności na wilgoć.

Konsekwencja identycznych wymiarów jest wygodna: możesz poprowadzić prostą listwę po ścianie, dojechać do łuku, wstawić tam odcinek FLEX i wrócić na prostą. Przejście będzie niewidoczne, bo to ten sam profil, a nie dwa podobne modele.

Karty odnotowują wersje gięte dla PX103, PX120, P8030, PX201 i P4020, czyli dla pięciu z ośmiu modeli. W naszej ofercie wariant FLEX z tej rodziny prowadzimy dla PX103; dostępność pozostałych warto potwierdzić przed zaplanowaniem projektu.

Kiedy dopłata za FLEX ma sens: łuk, kolumna, wnęka

Wersja gięta kosztuje wielokrotnie więcej niż odpowiadający jej profil prosty, więc decyzja powinna wynikać z geometrii ściany, a nie z ostrożności. FLEX ma sens w czterech sytuacjach.

• Łuk nad przejściem albo nad oknem. Pas obiega łukowate przejście, a profil na łuku jest tym samym profilem co na prostych odcinkach po bokach.
• Kolumna albo półokrągły filar. Przy obchodzeniu walca profil prosty jest bezużyteczny, bo styka się z powierzchnią tylko w punktach. Listwa gięta nie jest tu wyborem estetycznym, tylko jedynym rozwiązaniem.
• Owalna lub zaokrąglona wnęka. Obramowana profilem giętym wygląda jak zaprojektowana od początku, obramowana profilem prostym z dociętymi klinami wygląda jak improwizacja.
• Zaokrąglony narożnik ściany. W nowszym budownictwie narożniki bywają celowo zaokrąglone i rama musi przez nie przejść.

FLEX nie ma sensu na prostej ścianie, nawet krzywej, bo nierówność podłoża rzędu kilku milimetrów wyrównuje się klejem i dociskiem. Nie ma go też przy narożniku ostrym ani „na wszelki wypadek": wtedy taniej wykleić układ z taśmy malarskiej i dopiero potem zamówić materiał. Szerszy przegląd rozwiązań na łuki znajdziesz we wpisie listwy i sztukateria gięta oraz w poradniku elastyczne listwy NMC Flex.

Czym FLEX różni się w montażu

Listwa gięta przyjeżdża prosta i to zaskakuje najczęściej. Elastyczność jest właściwością materiału, a nie kształtem nadanym fabrycznie, więc profil wygina się na miejscu i trzyma w tym kształcie, aż klej zwiąże. Wynikają z tego cztery różnice.

Przymiarka jest obowiązkowa i robi się ją przed klejem. Przyłóż odcinek do łuku na sucho i sprawdź, czy układa się na całej długości bez naprężeń. Jeżeli odskakuje w jednym miejscu, promień jest za mały dla tego modelu i żadna ilość kleju tego nie naprawi.

Kleju potrzeba więcej i rozkłada się go równomiernie. Na prostym odcinku klej można kłaść punktowo, ale na łuku profil chce wrócić do prostej, więc ścieg musi być ciągły, a kontakt z podłożem pełny.

Docisk musi być utrzymany. Najprościej taśmą malarską naklejoną co kilkanaście centymetrów prostopadle do profilu. Zdejmuje się ją dopiero po pełnym związaniu, delikatnie i pod ostrym kątem.

Odcinki tnie się dłuższe, niż wynika z pomiaru cięciwy. Łuk jest dłuższy od prostej łączącej jego końce, więc zmierz go giętkim metrem po ścianie. Reszta procedury jest wspólna z montażem profili prostych: podłoże czyste, suche, odpylone i nośne, łączenia domknięte osobnym produktem, jeśli karta go wskazuje.

Promień gięcia: dlaczego trzeba go podać przed zakupem

To najważniejszy zapis na karcie PX103 FLEX i jednocześnie najczęściej przeoczany. Producent zaznacza wprost: każda listwa FLEX ma swój indywidualny promień gięcia, dlatego przed doborem modelu należy wysłać zapytanie mailowe.

„Gięta" nie oznacza „gnąca się dowolnie". Każdy profil ma minimalny promień, poniżej którego przestaje się układać, a wymuszenie mocniejszego zgięcia kończy się pofalowaniem powierzchni albo odspojeniem po kilku dniach. Im szerszy i bardziej wysunięty profil, tym większy promień minimalny.

Zanim zamówisz, zmierz łuk. Wystarczą dwie liczby: rozpiętość, czyli odległość w linii prostej między początkiem a końcem łuku, oraz strzałka, czyli największa odległość między tą prostą a łukiem. Z tej pary wylicza się promień, a podanie obu liczb jest pewniejsze niż opis słowny. Ten mail przed zakupem oszczędza najdroższy błąd w projekcie: zamówienie profilu giętego, który do tego łuku nie pasuje.

Jak łączyć listwę ścienną z dekorem PX103A

Kompozycja z samych listew ma cztery narożniki cięte pod kątem i na tym się kończy. Dekor PX103A zamienia te narożniki w element ozdobny. Karta podaje wymiary 3,5 cm wysokości, 1,2 cm szerokości i 19 cm długości, materiał poliuretan, kolekcja AXXENT, zalecany klej FDP500 oraz FX400 na łączenia. Opis producenta wskazuje jednoznacznie, z czym element współpracuje: narożnik PX103A łączy się z listwą ścienną PX103, a karta samego PX103 potwierdza to z drugiej strony.

Zwróć uwagę na wysokość. PX103A ma 3,5 cm, PX103 ma 2,5 cm, więc dekor jest wyższy od listwy i jest to zamierzone: narożnik ma wystawać poza obrys ramy i czytać się jako osobny detal. Wysunięcie obu elementów wynosi za to identyczne 1,2 cm, dzięki czemu na łączeniu nie ma progu.

W montażu kolejność ma znaczenie. Najpierw przyklej cztery dekory narożne, dopiero potem docinaj odcinki listwy między nimi. Odwrotna kolejność zmusza do dopasowywania dekoru do przyklejonej już ramy, co przy dziewiętnastocentymetrowym elemencie kończy się szczelinami. Odcinki tniesz wtedy prosto, na 90 stopni, bo cięcie pod kątem jest zbędne. To mocny argument przy pierwszej kompozycji w życiu.

Ten sam mechanizm działa w innych rodzinach Orac: karty odnotowują narożnik PX120A dla PX120 oraz P8030D i P8030C dla P8030. Sprawdź na karcie profilu, jaki narożnik producent do niego przewidział.

Czym kleić profile ścienne Orac Decor

Zalecany klej jest wpisany w kartę każdego produktu i warto go stamtąd odczytać, zamiast zakładać, że cała marka używa jednego rozwiązania. Karty PX116, PX103, PX103 FLEX, PX120, PX175, PX201, P8030, PX103A i S425 podają FDP500 oraz osobno FX400 na łączenia. Karta P4020 podaje wyłącznie FDP500 Orac Decor.

Rozdzielenie tych ról nie jest formalnością. Klej montażowy trzyma profil na podłożu, a produkt do łączeń wypełnia szczelinę na styku odcinków i pozwala ją zeszlifować oraz zamalować tak, żeby łączenie zniknęło. Sam klej montażowy w narożniku ramy daje widoczną linię, która wychodzi w pełni dopiero po pomalowaniu.

Kleje i produkty do łączeń znajdziesz w kategorii kleje i akcesoria. Policz zużycie: przy kompozycji ram styków jest znacznie więcej niż przy pojedynczym pasie.

Malowanie profilu bez gubienia rysunku

Wszystkie omawiane profile mają w polu „Powłoka" wpisany „Podkład", czyli są zagruntowane i gotowe do malowania. Opisy producenta wskazują jedno ograniczenie: farba nie może zawierać rozpuszczalników.

Przy wąskich profilach obowiązuje zasada, o której łatwo zapomnieć: im płytszy relief, tym cieńsza warstwa farby. PX201 z wysunięciem 0,9 cm ma delikatny rysunek krawędzi, który po trzech grubych warstwach traci czytelność. Dwie cienkie warstwy dają lepszy efekt niż jedna gruba.

Druga rzecz to moment malowania. Przy ramach wygodniej pomalować odcinki przed montażem i poprawić potem tylko narożniki. Przy pasach biegnących przez całą ścianę odwrotnie: łatwiej zamontować, zaszpachlować łączenia i pomalować całość razem ze ścianą.

Najczęstsze błędy przy doborze profilu ściennego

1. Wybór profilu po zdjęciu, bez sprawdzenia wysunięcia. Zdjęcia katalogowe robione są pod światło podkreślające relief, a ten sam profil oświetlony równomiernie wygląda płaściej. Sprawdzaj w karcie szerokość, bo to ona decyduje o sile cienia.

2. Jeden profil do wszystkich zadań w pokoju. Ta sama listwa jako linia podziału ściany i jako obrys małych ram sprawia, że kompozycja nie ma hierarchii.

3. Liczenie metrów zamiast sztuk. Najczęstsza przyczyna dosyłek: odcinków 120 cm nie da się upchnąć po dwa w dwumetrowej listwie.

4. Kupno wersji FLEX na prostą ścianę. Krzywa ściana i łuk to dwa różne problemy; krzywizna podłoża jest kwestią kleju i docisku. Jak radzić sobie z nierówną ścianą, pokazujemy we wpisie szczelina między listwą a krzywą ścianą.

5. Dekor narożny z innej rodziny. PX103A opisany jest jako element współpracujący z PX103. Profil o innym wysunięciu daje próg na łączeniu, którego nie da się zaszpachlować niewidocznie.

Produkty do ram i podziałów ściennych

Na wąskie ramy i gęste podziały: PX116 oraz PX201. Na szerokie pasy i podział wysokiej ściany: P4020 oraz PX175. Na łuki i zaokrąglenia: PX103 FLEX, najlepiej w komplecie z prostym PX103 na odcinki proste. Na narożniki kompozycji: dekor PX103A. Na bardzo szeroki, płaski pas: S425.

Do kompletu dobierz klej zgodny z kartą modelu oraz produkt do łączeń, jeśli karta go wskazuje: kleje i akcesoria. Cały przekrój profili tej marki jest w kategorii Orac Decor listwy ścienne.

Czym różni się PX116 od P4020?

Wysokością, wysunięciem i materiałem. PX116 ma według karty 3,1 cm wysokości i 1,0 cm wysunięcia, z duropolimeru. P4020 ma 5,0 cm wysokości i 2,9 cm wysunięcia, z poliuretanu. Oba mają długość 200 cm, powłokę podkładową i kolekcję Luxxus. W praktyce PX116 to profil do ram i delikatnych podziałów, a P4020 do samodzielnej, wyraźnej linii. Różni je też klej: karta P4020 podaje sam FDP500, karta PX116 dodatkowo FX400 na łączenia.

Czy warto dopłacać do wersji FLEX?

Tylko wtedy, gdy prowadzona linia jest realnie krzywa: łuk nad przejściem lub oknem, kolumna, zaokrąglony narożnik albo owalna wnęka. Na prostym odcinku wersja gięta nie daje żadnej przewagi, a kosztuje wielokrotnie więcej niż profil prosty o tym samym rysunku. Nierówna ściana nie jest powodem do zakupu FLEX. Przed zamówieniem zmierz promień łuku i skontaktuj się mailowo, bo karta produktu wprost informuje, że każda listwa FLEX ma indywidualny promień gięcia.

Ile listwy ściennej zamówić na ramy?

Policz każdy bok osobno jako oddzielny odcinek, mierząc go po zewnętrznej krawędzi ramy, a potem rozłóż te odcinki na sztukach po 200 cm, bo tyle mają wszystkie omawiane profile. Nie sumuj samych metrów, bo z dwumetrowej listwy nie wykroisz dwóch boków po 120 cm. Dolicz około 10 procent zapasu na błędy przy cięciu pod kątem 45 stopni, przy pierwszej kompozycji nawet 15 procent, i zaokrąglij w górę do pełnych sztuk. Dekory narożne skracają każdy bok o długość dwóch elementów.